|
Muurteken in Elburg
Het teken op de muur van Elburg staat wel bekend als donderbezem. De bezem werd vroeger
wel aangebracht aan de gevel om bliksem af te weren. De donderbezem als teken zou nog teruggaan op het Germaanse geloof
in Donar, de god van de donder. Zoals hier op de middeleeuwse stadsmuur kunnen we het ook nog op vakwerkhuizen
in Twente tegenkomen.
Muurankers zoals bovenaan de poort kunnen ook gewoon een functionele vorm hebben. Het is
hier wel erg aantrekkelijk om er afwerende X-figuren in te zien.
|
| het symbool van de donderbezem |
|
| stadspoort Elburg stadszijde: muurteken links op de stadsmuur. |
|
| Elburg: stadsmuur met muurteken |
Muurteken in Ootmarsum
Ook in Twente kent men nog de donderbezem. Bij restauraties wordt hij soms weer aangebracht op woningen.
|
| Ootmarsum: oud muurteken aangebracht bij restauratie. |
Delft
In Delft komen we een bijzonder teken tegen in een oude muur. Is het een huismerk of kan het toch verband
houden met vergelijkbare Franse metseltekens?
|
| Delft: woonhuis met muurteken boven tegen de daklijst |
Hier zijn geen gesinterde stenen gebruikt maar rode bakstenen. Op zijn vroegst: eind 16e eeuw.
|
| Delft: detail van muurteken van pand op foto hierboven |
Muurteken in Delft
Op een zijmuur van een oud pand in het centrum van Delft zien we een teken dicht tegen de dakgoot. Ik heb
het nagetekend, zoals ik denk dat de vorm is.
|
| delft: symbool op de muur. |
Mogelijk houdt dit teken verband met de vuurslag. Een vuurslag is een metalen stuk, voorzien
van een dubbel gat, waar men de vingers in kon steken. Door de vuurslag op de kei aan te slaan kon men vuur maken. In Frankrijk
zien we het teken met een ruit in plaats van een kruis in het midden.
|
| Bourgondische vuurslag |
|
| Munt van Philips III uit 1513. |
|
| Wapen fam. Molier: vuurslag met 3 molenijzers. |
De vuurslag is als symbool door de Bourgondische hertogen ingevoerd. Men weet dat het halssnoer
van de Orde van het Gulden Vlies samengesteld is uit vuurslagen en keien. Beide worden gestyleerd weergegeven. Ook het Andreaskruis
komt wel in de keten voor en verwijst naar de beschermheilige van de Orde v.h. Gulden Vlies.
De vuurslag treft men ook als teken aan op munten vanaf de Bourgondische tijd.
Zo schijnen ze ook als versiering in bouwwerken voor te komen, zoals op gewelf- en balksleutels in het stadhuis
van Damme.
Ook kunnen ze vergezeld zijn van maalkruisen en verwijzen dus naar het Bourgondische huis. (gegevens
vuurslag: Geert Hoornaert: Metseltekens in Westvlaanderen en Noord-Frankrijk)
|
| Keten van de Orde van het Gulden Vlies met vuurslagen en stenen. |
|
| Militaire Willemsorde (officiersrang) met vuurslag. |
Vuur maken
Allereerst is er licht brandbaar materiaal nodig, geschikt om als 'tondel' te dienen: b.v.
geprepareerde tondelzwam of verkoold llisdoddepluis.
Voor het creëren van warmte gebruikt men - in
dit geval - een vuurslag en een stuk vuursteen. Het is van belang dat de vuurslag gemaakt
is van koolstofrijk ijzer. Tevens dient de vuurslag na het smeden te worden gehard.
Dit is van belang
om goede vonken te krijgen die lang genoeg gloeien om het tondel aan te steken.
De vuursteen moet
een scherpe rand hebben om de vuurslag langs te slaan. Hoe kleiner het rakingsvlak hoe meer energie er vrij komt en hoe groter
de kans op een vonk.
Het maken van vuur begint met de voorbereiding. Het brandhout moet worden klein gehakt tot aanmaakhout en
klaargelegd worden bij de vuurplaats. Uiteraard dienen ook de overige materialen klaar te liggen, zodat, wanneer het tondel
gloeit, men snel kan handelen.
Men legt een stukje tondel op de vuursteen dicht bij de scherpe rand. Vervolgens slaat men met een rechte
beweging langs de vuursteen waarmee de vuursteen net geraakt wordt. Bij een goede techniek, gereedschap en tondel zal er binnen
één of enkele halen een vonk op het stuk tondel zijn gevallen. Het tondel zal hierdoor beginnen te gloeien.
|
| Vuurslagen heb je in diverse vormen. |
Tegen blikseminslag?
Naast de link met Bourgondië kan hier dus bij een woonhuis heel goed sprake zijn van of een huismerk of een
teken tegen blikseminslag. Een onheilafwerend kruis geplaatst over een vuurslag.
Weet je hier meer van en/of ken je nog meer voorbeelden?
Geef ze aub aan mij door.
|
