Make your own free website on Tripod.com

Bovenlichten en snijramen in Nederland

De krans (vervolg 2)

Home
Over mijzelf
Bovenlicht van de maand
Wat zijn bovenlichten?
Wat is nieuw?
Bovenlichten in de diverse stijlperioden
Naar bijzondere items
Oorsprong van de Symbolen
Geschiedenis glas, gevels en bouwkunst
Oude prenten, gravures en foto's
Middeleeuwse metseltekens
Tympanen
Schamels
Romeinse jaartallen
Oorsprong Byzantijnse kandelaars
Vertikale slijpgleuven
Renovatie en restauratie
Buitenlandse voorbeelden van bovenlichten
Web links
Gastenboek en contact
Zoeken op deze site
Wat is triest

BACK

START

NEXT

meiboom.jpg
Het oprichten van een meiboom in ned. Limburg.

De Meiboom
 
Er zal ook vast een verband bestaan met de meiboom, die rond Pasen in praktisch elke stad en elk dorp door de bevolking met vereende krachten werd/wordt opgericht.
De meiboom is een hoge boom, die gekapt wordt en grotendeels ontdaan wordt van alle takken, op een pluim aan het uiteinde na. De stam wordt geschild en vervolgens versierd met linten.
 
Er bestonden al vanouds regionale verschillen in de vorm, die de meiboom uiteindelijk kreeg. Er werden 1 of 3 horizontale (of soms vertikale) groene kransen in de boom gehangen. Het optuigen van een meiboom gaat terug op een voorchristelijk Germaans gebruik, dat in het teken stond van de vruchtbaarheid en het verkrijgen van een goede oogst.
Nog steeds wordt in tamelijk veel dorpen, en zeker in Duitsland, een meiboom opgericht in combinatie met een aantal festiviteiten. Op de gravure hieronder is te zien dat dit gebruik ook in ons land al eeuwenoud is. Zoals te zien is, betreft het hier 1 krans, die al vantevoren in de boom wordt vastgemaakt.

meiboomplanten-ca1700-atlasvanstolk-klein.jpg
het planten van de meiboom op een gravure van rond 1700 (Atlas van Stolk)

Men schilde de stam van de meiboom af vanwege het alom wijdverbreide volksgeloof dat er zich onder de bast boze geesten schuil hielden.Ooit prijkte er boven in de top van de boom een levende vogel: een haan, kip, duif of eend, als symbool van vruchtbaarheid, dat vroeger ooit dienst deed als een offer aan de goden. Later werd dit een vogel van brood om het offer na te bootsen. Dit verklaart ook de vogel op de palmpaas, die je kunt zien als een mini-meiboom.

osterrad.jpg
brandend paaswiel

De groene kransen, die de meiboom versieren, vind je ook terug op de palmpaasstok. De benaming rad of wiel herinnert nog aan hun oorspronkelijke bestemming: blijkbaar zijn deze kransen nabootsingen van het zonnerad, in de lente rondgedragen om de zon extra kracht te geven in de hoop door het zonlicht te worden gezegend met gezondheid en een rijke oogst. Het herinnert nog aan oude tijden waarin men zonneraderen van een heuvel af liet rollen of een zonnewagen in processie door het dorp en over de landerijen trok.  
Ook de bonte linten,uitgeblazen eieren, slingers van fruit, die men in de palmpaas en meiboom hing, waren een symbool van de vruchtbaarheid.

De katholieke kerk zag geen kans om deze voorchristelijke gebruiken af te schaffen. Al snel zag men in dat het wijzer was om de gebruiken te concentreren rond de christelijke feestdagen en heiligendagen. De palmpaas-optochten werden gehouden op de zondag voor Pasen, terwijl de meiboom-festiviteiten plaatsvonden op Pasen of Pinksteren, maar soms ook wel op 1 mei, aangezien het feest toch weinig christelijk gevonden werd.
 
   

jansteen-kermistewarmond.jpg
Meikrans, hangend tussen de bomen: Jan Steen te Warmond

Detail uit: Haagse Stadsgezichten.
denhaag-binnenhof-meikermis-1781-klein.jpg
den haag: meibomen voor het binnenhof, opgericht voor de Oranjefamilie: 1781

Detail uit: Haagse Stadsgezichten
denhaag-meikermis1781-stadh-familie.jpg
close up van de stadhouderlijke familie

Bovenlichten met krans en linten
 
Als de bovenlichten met krans en linten tegen het eind van de 18e eeuw in de mode komen, zijn de meibomen nog volop overal een volksgebruik. Ook in Den Haag worden nog meibomen opgericht ten tijde van de meikermis.
 
Op bovenstaand schilderij neemt de stadhouderlijke familie (Willem V met echtgenote, kinderen en personeel) een kijkje bij de kramen. Op de foto hieronder staan voor het Binnenhof meibomen opgericht voor de leden van de stadhouderlijke familie, voor elk lid een eigen boom.
 

Detail uit: Haagse stadsgezichten
denhaag-meibomen-binnenhof1781.jpg
close up van de meibomen voor het Binnenhof (1781)

 
Als de Franse tijd aanbreekt is het gedaan met de meiboom in Den Haag en waarschijnlijk op vele plaatsen. Van dan af wordt er gedanst rond de vrijheidsboom.

meiboom-laatsteindenhaag1794.jpg
Den Haag: de laatste meiboom in 1794.

vrijheidsboom-rotterdam.jpg
Franse tijd: vrijheidsboom op de Grote Markt te Rotterdam.

 
Conclusie
 
Ik heb er nog geen bewijs voor, maar het is toch erg waarschijnlijk dat er een link moet zijn tussen het gebruik van de krans en guirlandes bij dergelijke volksgebruiken en de toepassing ervan in een snijraam. 
 
Als in de loop van de 19e eeuw de krans geabstraheerd wordt tot een cirkel zijn we weer terug bij de zon, waar de krans oorspronkelijk uit voortgekomen is.
En zo is de cirkel weer rond.  ;-)

BACK

START

NEXT